Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında işyerleri, yapılan işin niteliği ve potansiyel tehlike seviyeleri göz önünde bulundurularak belirli tehlike sınıflarına ayrılır. Bu sınıflandırma, hem işyerlerinin alması gereken İSG önlemlerini hem de Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) veya işyeri bünyesinde çalışacak İSG profesyonellerinin (iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi) çalışma sürelerini ve yetkinliklerini doğrudan etkiler.

İşyeri Tehlike Sınıfları

Türkiye’deki işyerleri, “İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Tehlike Sınıfları Listesi Tebliği” ile belirlenmiş olan aşağıdaki üç ana tehlike sınıfına ayrılır:

1. Az Tehlikeli Sınıf: Genel olarak kaza ve meslek hastalığı riski düşük olan işyerleridir.
   • Örnekler: Bürolar, perakende satış mağazaları (bazıları), lokantalar, oteller, okullar, kuaförler.
2. Tehlikeli Sınıf: Kaza ve meslek hastalığı riski orta düzeyde olan işyerleridir.
   • Örnekler: Ayakkabı imalatı, mobilya üretimi, deterjan üretimi, et ürünleri imalatı, diş hekimliği muayenehaneleri, tekstil fabrikaları.
3. Çok Tehlikeli Sınıf: Kaza ve meslek hastalığı riski yüksek olan işyerleridir.
   • Örnekler: İnşaat sektörü, madencilik, ağır sanayi, hastaneler, petrol istasyonları, kimya sanayi.

Tehlike Sınıfı Nasıl Belirlenir?

İşyerlerinin tehlike sınıfı, NACE kodu (Avrupa Topluluğu’nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması) adı verilen bir sistemle belirlenir.

• Her işyerinin yürüttüğü esas faaliyet konusuna karşılık gelen altı haneli bir NACE kodu bulunur.
• Bu NACE kodları, yayımlanmış olan “İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Tehlike Sınıfları Listesi Tebliği” ekindeki listede ilgili tehlike sınıfıyla eşleştirilmiştir.
• İşyerinizin NACE kodunu genellikle vergi levhanızda veya SGK sicil numaranızın belirli hanelerinde bulabilirsiniz (SGK sicil numarasının 2. hanesinden başlayarak 3, 4, 5, 6 ve 7. haneleri NACE kodunu oluşturur).
• Eğer bir işyerinde birden fazla faaliyet yürütülüyorsa, tehlike sınıfı en yüksek olan faaliyet esas alınır.
• Faaliyet konusunda değişiklik olması durumunda, işveren bu değişikliği en geç bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirmekle yükümlüdür.

OSGB’ler İçin Tehlike Sınıflarının Önemi

İşyeri tehlike sınıfları, OSGB’lerin sunduğu hizmetlerin kapsamını, süresini ve görevlendireceği İSG profesyonellerinin yetkinlik seviyelerini doğrudan belirler:

1. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Çalışma Süreleri:
   • Her tehlike sınıfına göre, çalışan başına ayrılması gereken iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalışma süreleri (dakika/ay) farklılık gösterir. Çok tehlikeli işyerlerinde daha fazla süre ayrılması gerekir.
   • Örneğin, az tehlikeli bir işyerine göre çok tehlikeli bir işyerinde daha fazla iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti sağlanır.
2. İSG Profesyonellerinin Sertifika Sınıfları:
   • Çok Tehlikeli İşyerleri: A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı gereklidir.
   • Tehlikeli İşyerleri: B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı gereklidir.
   • Az Tehlikeli İşyerleri: C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı yeterlidir.
   • İşyeri hekimleri için tehlike sınıfına göre bir ayrım bulunmamakla birlikte, işyeri hekimlerinin işyeri tehlike sınıfına göre belirlenen sürelerde hizmet vermesi gerekir.
3. Risk Değerlendirmesi ve Acil Durum Planı Periyotları:
   • Tehlike sınıfına göre risk değerlendirmesi ve acil durum planlarının yenileme periyotları değişir. Çok tehlikeli işyerlerinde bu periyotlar daha kısa tutulur.
     • Çok Tehlikeli: En geç 2 yılda bir yenilenir.
     • Tehlikeli: En geç 4 yılda bir yenilenir.
     • Az Tehlikeli: En geç 6 yılda bir yenilenir.
4. Eğitim Sıklığı ve İçeriği:
   • Çalışanlara verilecek İSG eğitimlerinin sıklığı ve içeriği de tehlike sınıfına göre farklılık gösterebilir. Çok tehlikeli işyerlerinde daha kapsamlı ve sık eğitimler planlanır.

OSGB’ler, hizmet verdikleri işyerlerinin tehlike sınıfına uygun olarak yasal mevzuatın gerektirdiği tüm İSG hizmetlerini eksiksiz ve doğru bir şekilde sunmakla yükümlüdür. Bu nedenle, işyerinin doğru tehlike sınıfının belirlenmesi, etkin bir İSG yönetim sisteminin temelini oluşturur.